gertart.nl

Het lijkt misschien best makkelijk: een Volvo 240 schilderen. Vraag een kind om een auto te tekenen, geef hem een potlood en papier, en de kans is groot dat hij al vrij dicht in de buurt komt. Een lange neus, een rechte daklijn, een hoekige achterkant en vierkante koplampen. Niet voor niets wordt de Volvo 240 ook wel omschreven als een vliegende baksteen. Maar vergis je niet. Juist omdat de vorm zo bekend en zo eenvoudig lijkt, valt iedere afwijking meteen op. Een lijn die net te rond is, een koplamp die iets te zacht wordt, een grille die niet streng genoeg kijkt — en ineens is het geen Volvo 240 meer, maar “een soort Volvo”. Of het mij is gelukt deze klassieker volledig tot zijn recht te laten komen, mag je zelf beoordelen. Maar één ding weet ik zeker: dit was een pittige klus.

De Volvo 240 is stoer, groot, nuchter en bijna majestueus. Een vierkant icoon. De versie van Mischa, die mij vroeg zijn auto te schilderen, heeft bovendien een prachtige staalblauw-grijze kleur. Geen schreeuwerige kleur, maar een ingetogen tint die precies past bij het karakter van de auto: degelijk, rustig, tijdloos. En dan die grote koplampen. Ze kijken je aan als een trouwe hond. Niet agressief, niet glad, maar eerlijk en betrouwbaar. Doordat ik een stukje in deze Volvo mocht rijden heb ik dat ook daadwerkelijk zo gevoeld.

Voor de achtergrond wilde ik een plek kiezen die dicht bij mij staat. Ik kwam uit bij de Zandenplas bij Nunspeet, waar ik in de winter vaak kom om onze hond uit te laten. Meestal loop ik daar tegen de avond. Juist dan kunnen de luchten daar spectaculair zijn: grote wolkenpartijen, fel licht boven het water, warme tinten achter de donkere bosrand. Soms zijn die luchten zó kleurrijk dat je ze bijna niet durft te schilderen, omdat het ongeloofwaardig lijkt. Maar ze zijn er echt.

De compositie moest natuurlijk kloppen. Ik wilde de auto centraal zetten, maar niet precies midden op het doek. Hij moest de hoofdrol spelen, terwijl je oog toch ook de ruimte in kon, naar het water, de bomen en de avondlucht. Dat klinkt eenvoudig, maar de eerste opzet heb ik uiteindelijk weer overgedaan. De auto stond te iel op het doek. Hij had niet genoeg massa, niet genoeg aanwezigheid. En een Volvo 240 zonder massa, dat kan natuurlijk niet. Dus: gesso erover en opnieuw beginnen. Dat is altijd even slikken, maar soms weet je dat het moet. De tweede opzet voelde meteen beter.

Als omgeving koos ik dus de Zandenplas: een afgraving uit de jaren zestig, ontstaan bij de aanleg van de A28, en inmiddels een plek waar je ’s zomers lekker kunt zwemmen en ’s winters heerlijk kunt wandelen. Ik heb de plek niet letterlijk geschilderd zoals hij is, maar zoals hij in mijn hoofd zit: water op de voorgrond, een donkere bosrand daarachter en een open lucht daarboven. Ook de Japanse duizendknoop, die er de laatste jaren welig tiert, kreeg een plek in het schilderij. Niet als botanisch detail, maar als onderdeel van de omgeving zoals ik die ervaar.

De grootste uitdaging zat in het licht. De ondergaande zon bevindt zich in de achtergrond, waardoor de auto aan de voorkant niet in dat directe licht staat. Daardoor wordt het lastig om de kleur van de auto goed te treffen. Mischa’s Volvo is staalblauw-grijs, maar in zo’n setting kan die kleur al snel te donker, te blauw of juist te licht worden. Ik heb de voorkant van de auto uiteindelijk iets aan de lichte kant gehouden, omdat de auto anders te veel zou wegvallen tegen de donkere voorgrond en bosrand.

Daarna begon het echte zoeken: evenwicht. Een dramatische lucht is prachtig, maar hij mag niet het schilderij overnemen. De auto moest het onderwerp blijven. Tegelijk moest de lucht wel genoeg kracht hebben om de sfeer te dragen. Ik heb behoorlijk wat moeten bijschaven. Soms was de lucht te theatraal, dan weer te vlak. Uiteindelijk zocht ik naar een lucht die kleurrijk en dramatisch is, maar net niet zó nadrukkelijk dat de Volvo bijzaak wordt.

Toen ik een versie had die naar mijn gevoel aardig begon te kloppen, heb ik een hulplijn ingeschakeld. Ik plaatste een foto van het schilderij in een Facebookgroep met Volvo-liefhebbers en vroeg om commentaar. Dat was spannend, want Volvo-liefhebbers kijken anders dan kunstkijkers. Zij zien meteen of een detail klopt. En ik kreeg commentaar. Er kwamen opmerkingen waar ik echt iets aan had. De zijkant van de auto bijvoorbeeld. De Volvo 240 heeft een stevige stootlijst over de flank. Ik had die aanvankelijk te iel geschilderd, waardoor de auto iets van zijn robuustheid verloor. Juist die horizontale lijn hoort bij het karakter van de 240: sterk, functioneel, veilig. Toen ik die stootlijst verzwaarde, kreeg de auto meteen meer stevigheid. Ook de stijlen, de raamvormen, de koplampen en de grille vroegen om aandacht. Bij een Volvo 240 zijn dat geen vrijblijvende details. De grille moet streng zijn. De koplampen moeten blokken blijven. De lijnen mogen niet te sierlijk worden, want dan verdwijnt het Volvo-karakter. Een Volvo 240 moet niet elegant willen zijn. Hij moet betrouwbaar, hoekig en onverstoorbaar zijn.

Een ander punt van discussie was de zogenaamde big-nose. Deze Volvo heeft een vrij forse neus, en volgens sommige liefhebbers paste dat niet bij het bouwjaar 1981. Daar ontstond een levendige discussie over op facebook. Na reacties van meerdere kenners leek de conclusie dat deze uitvoering wel degelijk bestond, maar dat de beschikbaarheid per land en uitvoering kon verschillen. In dit geval past dat ook bij de geschiedenis van de auto: deze Volvo is geïmporteerd. Voor mij was het vooral een mooie herinnering dat je bij zo’n onderwerp niet zomaar “een auto” schildert, maar een auto met een geschiedenis, een uitvoering, een bouwjaar en een groep liefhebbers die precies weten waar ze naar kijken.

Gaandeweg werd het schilderij steeds meer een portret. Niet alleen van een Volvo 240, maar van déze Volvo. Met zijn kleur, zijn neus, zijn koplampen, zijn stevige flank en zijn aanwezigheid. Ik heb geprobeerd hem niet fotografisch na te schilderen, maar hem wel recht te doen. De auto moest herkenbaar blijven voor de liefhebber, maar ook schilderachtig genoeg zijn om meer te worden dan een illustratie. Dat is misschien wel de kern van de opdracht: hoeveel moet je precies laten kloppen, en waar mag je schilder zijn? Een auto als deze vraagt om scherpe lijnen, maar een schilderij vraagt ook om sfeer, licht en vrijheid. Te veel precisie maakt het dood. Te veel vrijheid maakt het model onherkenbaar. Daartussen zit het gebied waarin het spannend wordt.

Of ik de juiste balans heb gevonden, laat ik graag aan de kijker over. Maar ik weet wel dat ik tijdens het schilderen meer respect heb gekregen voor deze zogenaamd eenvoudige vorm. Een Volvo 240 schilderen is geen kwestie van een paar rechte lijnen trekken. Het is zoeken naar karakter. Naar gewicht. Naar licht. Naar die eigenwijze, vierkante waardigheid. Een vliegende baksteen dus. Maar wel één met ziel.