Stingray in Hemelum, het ontstaan van een schilderij
Soms ontstaat een schilderij niet in het atelier, maar jaren eerder, op een onverwacht moment onderweg. Dit werk begon eigenlijk vorig jaar al, toen Charlotte en ik door Hemelum reden, in Friesland. Het landschap was leeg en stil, maar boven de weilanden hing een enorme dreigende lucht. Donkere wolkenmassa’s schoven over het land, terwijl ergens in de verte het zonlicht plotseling doorbrak.
We stopten langs de weg om er gewoon even naar te kijken. Dat soort momenten heeft iets bijzonders: het landschap verandert tijdelijk in een toneel van licht, stilte en spanning. Natuurlijk maakten we een foto, maar eerlijk gezegd dacht ik toen nog niet direct aan een schilderij. De foto verdween tussen andere beelden en herinneringen.
Tot begin april 2026. Tijdens een opening in het gemeentehuis van Nunspeet zat ik met Henri Drent wat te praten over schilderkunst en over de werken van Chris ten Bruggen Kate die daar hangen. Schilderijen van Ten Bruggen Kate hebben vaak een verstilde sfeer, een bijzondere leegte en tegelijkertijd een enorme spanning in lucht en landschap. Op een gegeven moment zei Henri eigenlijk min of meer uitdagend: “Zoiets zou jij ook eens moeten maken… maar dan met een auto erin.”. Die opmerking bleef hangen.
De eerste opzet
Thuis moest ik meteen weer denken aan dat Friese landschap in Hemelum. Niet zozeer vanwege de exacte plek, maar vanwege het gevoel dat daar hing: ruimte, dreiging, stilte en doorbrekend licht. Dat werd het uitgangspunt van het schilderij.
Vanaf het begin wist ik dat het geen letterlijk realistisch landschap moest worden. Het moest meer richting magisch realisme gaan: een wereld die herkenbaar is, maar tegelijk iets droomachtigs heeft. Een plek waar je als kijker het gevoel krijgt dat er iets staat te gebeuren, zonder precies te weten wat.
De Corvette kwam erbij als tegenhanger van het landschap. Geen moderne, klinische sportwagen, maar een klassieke Amerikaanse auto met karakter en nostalgie. Een auto die niet alleen snelheid oproept, maar ook vrijheid, herinnering en een zekere melancholie. De combinatie van de enorme lucht en die kleine rode Corvette gaf precies de spanning waar ik naar zocht.
Het schilderij tijdens de KunstKijkLoting
Toen ik het werk later in de KunstKijkLoting in het Nunspeetse gemeentehuis inbracht, vond ik eigenlijk dat het grotendeels af was. Omdat ik met vakantie ging had ik niet echt de tijd om het werk goed op me in te laten werken. Ik was zelf enthousiast, voor dat moment was het werk klaar voor de tentoonstelling.
Toen ik het werk afgelopen week weer mee naar huis nam, begon ik het opnieuw met andere ogen te bekijken. Ik zag dingen in het schilderij die in mijn ogen niet goed waren. Het magenta dat door de lucht sterk bleef doorschemeren en de wielen van de auto stonden mij niet aan. Dat gebeurt vaker: soms moet een schilderij een tijdje “weg” voordat je ziet wat er nog ontbreekt. En toen begon eigenlijk een tweede fase.
De grote veranderingen
De belangrijkste aanpassing zat in het licht. In de eerdere versie was het landschap wel sfeervol, maar het licht had nog niet echt een duidelijke richting. De lucht was dreigend, bijna zwart, maar het doorbrekende zonlicht speelde nog een te kleine rol. Daardoor bleef het schilderij iets vlakker en afstandelijker.
Ik heb vervolgens de lichtval op het landen in de lucht meerdere keren aangepast. Eerst met sterkere lichtbanen, daarna met een subtielere richting van het zonlicht en uiteindelijk door een echte opening in de wolkenlucht aan te brengen.
Dat veranderde alles. Ineens kreeg het schilderij niet alleen sfeer, maar ook een emotionele richting. Het werd niet langer alleen een dreigend landschap, maar een beeld van licht na donkerte. De Corvette leek daardoor niet meer zomaar in het landschap te staan, maar ergens naartoe te rijden — richting licht, ruimte of misschien zelfs een vorm van hoop. Ook de kleurharmonie veranderde behoorlijk. In de eerste versies was het rood van de auto bijna het enige warme accent in het doek. Daardoor stond de Corvette iets los van de omgeving. Later heb ik subtiele warme oranjetonen toegevoegd in de auto, in de daken van de boerderijen en gedeeltelijk in het landschap.
Daardoor ontstond meer samenhang. De boerderijen kregen weer betekenis in het geheel en het schilderij werd minder “een rode auto in een blauw landschap” en meer één atmosferische wereld. Het lijkt hiermee niet meer op onze foto of op een schilderij van Ten Bruggen Kate maar het is helemaal mijn eigen schilderij geworden.
Toen ik deze week tegen schemer naar huis reed keek ik recht in het felle zonlicht terwijl de lucht onweer gaf. Dit gaf voor mij de doorslag dat er licht in de lucht moest komen. Daarnaast heb ik veel kleine aanpassingen gedaan. De richting van de lichtstralen, de schaduwen onder de auto, de ritmiek van de bomenrij, de reflecties op de weg en de balans tussen detail en zachtheid. Dat soort veranderingen zijn voor buitenstaanders soms nauwelijks zichtbaar, maar ze bepalen uiteindelijk wel of een schilderij echt gaat leven.
Foto van het schilderij
Tijdens het opnieuw uitwerken van het schilderij ontdekte ik ook hoe sterk techniek en digitale weergave elkaar kunnen beïnvloeden. In enkele eerdere versies kreeg de Corvette op foto’s voor de website vreemde lichte randjes en rode gloed, terwijl dat op het echte doek veel minder zichtbaar was. Dat bleek mede te komen door de transparante manier waarop sommige lichte contouren waren geschilderd. Op bepaalde plekken werkte het wit van het doek nog subtiel door de verflaag heen, iets wat in olieverf juist een mooie atmosferische gloed kan geven. Een camera en digitale compressie versterken zulke overgangen, waardoor zachte lichteffecten op een beeldscherm soms onnatuurlijk scherp of rafelig lijken. Door de contouren iets donkerder en zachter te maken werd niet alleen de digitale reproductie beter, maar kwam de Corvette uiteindelijk ook overtuigender in de sfeer van het landschap te staan.
Het uiteindelijke beeld
Wat mij aanspreekt in deze laatste versie, is dat het schilderij nu precies tussen werkelijkheid en droom in zit. Het landschap bestaat echt, maar tegelijk voelt het niet helemaal werkelijk meer. De lucht is dreigend, maar het licht breekt door. De Corvette is onderweg, maar waarheen blijft open.
Misschien is dat uiteindelijk waar dit schilderij over gaat. De spanning tussen donkerte en licht, tussen dreiging en hoop, tussen herinnering en verbeelding. En soms begint zoiets gewoon langs een Friese weg, wanneer je even stopt omdat de lucht te mooi is om voorbij te rijden.
